తెలుగు తొలి పద్యశాసనం అద్దంకిలోనే.. 1200 ఏళ్ల చరిత్రకు నిలువెత్తు సాక్ష్యం

తెలుగు భాషా చరిత్రలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన చారిత్రక ఆనవాళ్లలో ఒకటైన పండరంగని పద్యశాసనం ప్రకాశం జిల్లా అద్దంకిలో వెలుగులోకి వచ్చింది. దాదాపు 1200 ఏళ్ల క్రితం చెక్కబడిన ఈ శాసనం, ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం తెలుగులో లభించిన తొలి పద్యశాసనంగా గుర్తింపు పొందింది. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఇది ఒక కీలక మైలురాయిగా భావించబడుతోంది.

క్రీ.శ. 848 (శక సంవత్సరం 770) కాలానికి చెందిన ఈ శాసనం వేంగి చాళుక్యుల రాజు గుణగ విజయాదిత్యుని పాలనా కాలంలో రూపొందించబడింది. ఆయన సేనాధిపతి పండరంగుడు బోయ రాజులపై సాధించిన విజయాన్ని పురస్కరించుకుని, అద్దంకిలోని ఆదిత్య భట్టారకునికి భూదానం చేసిన సందర్భంగా ఈ శాసనాన్ని వేయించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.

ఈ శాసనంలోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. ఇందులో తెలుగు దేశీయ ఛందస్సైన తరువోజ  శైలిలో పద్యాన్ని చెక్కడం. "పట్టంబు గట్టిన ప్రథమంబు..." అంటూ ప్రారంభమయ్యే ఈ పద్యం, తెలుగు పద్యరచనకు తొలి లిఖిత ఆధారంగా సాహిత్య పరిశోధకులు పేర్కొంటున్నారు.

కాలగర్భంలో మరుగునపడిన ఈ శాసనాన్ని అద్దంకి గ్రామాధికారి కాకాణి కోటయ్య వేయిస్తంభాల గుడి పరిసరాల్లో గుర్తించారు. అనంతరం 1905లో అలెన్ బటర్‌వర్త్, వేణుగోపాల శెట్టి తమ గ్రంథంలో దీనిని మొదటిసారిగా ప్రచురించారు. ప్రముఖ చరిత్రకారుడు కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు పంతులు దీనిని 'తరువోజ' పద్యంగా నిర్ధారించారు.

ఈ అపురూప శాసనాన్ని భద్రపరచడంలో సాహిత్యవేత్త వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి విశేష కృషి చేశారు. ప్రస్తుతం అసలు శాసనం చెన్నై ప్రభుత్వ మ్యూజియంలో భద్రంగా ఉంది. దాని జ్ఞాపకార్థం అద్దంకిలోని కాళికా సమేత కామేశ్వరస్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో శాసన ప్రతిరూపంతో కూడిన స్మారక స్థూపాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇందులో శాసన పాఠం, దాని అర్థాన్ని సందర్శకులు తెలుసుకునేలా వివరాలు అందుబాటులో ఉంచారు.

తెలుగు భాష, సాహిత్యం, చరిత్రపై ఆసక్తి ఉన్నవారికి అద్దంకి ఒక ప్రత్యేక చారిత్రక ప్రదేశంగా నిలుస్తోంది. తెలుగు పద్య సాహిత్యానికి నాంది పలికిన ఈ శాసనం మన భాషా వైభవానికి చిరస్మరణీయమైన వారసత్వంగా కొనసాగుతోంది.